Uzima na kifo viko katika uwezo wa maneno: Wapumbavu huvuna matokeo ya maneno yao wenyewe. █
Mithali 18:21 Mauti na uzima viko katika uwezo wa ulimi; naye aufuaye atakula matunda yake. Mithali 18:7 Kinywa cha mpumbavu ndicho kinachomwangamiza; midomo yake ni mtego wa mauti.
[Mwanaume 1]: «Wema ni bora kuliko uovu».
[Mwanaume 2]: «Je, unaamini hivyo kweli? Wema na uovu haviwezi kutenganishwa».
[Mwanaume 1]: «Wema na uovu vinaweza kuwepo bila kuchanganyika. Mwishowe, nuru hushinda».
[Mwanaume 2]: «Vita kati ya wema na uovu ni vya milele, kwa sababu nguvu zote mbili zina nguvu sawa».
[Mwanaume 1]: «Maneno yako yanakuhukumu kwenye vita vya milele, lakini vita hivyo utapigana na wewe mwenyewe».
Tafakari kuhusu yin na yang:
Tangu nilipokuwa kijana, nilifundishwa mafundisho ya Ukatoliki, kama ilivyo kawaida kwa vijana wengi nchini Peru, nchi ambayo wakazi wake wengi ni Wakatoliki. Nilifikia kuamini kwamba mafundisho yao ya kidogma ndiyo ukweli na kwamba Biblia, inayotetewa na Kanisa, ilikuwa na ukweli pekee.
Kutokana na hali mbalimbali za maisha, nilipata fursa ya kuichunguza Biblia kwa undani zaidi. Nilikutana na ujumbe wa Kutoka 20:5 na mara moja nikaacha kuwa Mkatoliki kwa sababu niliona kwamba matendo ya Ukatoliki yalikiuka amri hiyo kuhusu jinsi ya kuzitendea sanamu: usizisujudie wala kuziheshimu.
Ugunduzi huo ulinifanya niamini kwamba Biblia ilikuwa na ufunuo mwingine ambao bado nilihitaji kuugundua. Zaidi ya hayo, kwa kuwa makundi mbalimbali yalitetea kitabu hicho na mamlaka yake ilitambuliwa katika sehemu nyingi za dunia, nilifanya kosa la kuamini simulizi rasmi na kudhani kwamba Biblia ilikuwa na ukweli pekee.
Kadiri muda ulivyopita, niliweza kusoma zaidi na nikagundua migongano mikubwa. Ndipo nilipoanza kutafakari. Jambo hili liko wazi: ikiwa Yesu alikuwepo kweli na ujumbe wake ulikuwa wa haki, ni dhahiri kwamba ujumbe huo haungeweza kuwafurahisha watu wasio waadilifu, kwa sababu haki inapingana na masilahi na mwenendo wa wale wanaotenda bila haki. Ujumbe wa haki hukubaliwa na watu waadilifu, lakini hukataliwa na wasio waadilifu. Na kama ujumbe huo ungekuwa na uwezo wa kuwabadilisha kabisa watu wote wasio waadilifu na kuwafanya wawe waadilifu, wote wangekuwa wamebadilika na kusingebaki mtu yeyote wa kumtesa. Yesu wala wafuasi wake wasingekuwa na adui, kwa sababu kila mtu angekuwa amekubali ujumbe wa awali.
Lakini mateso yalitokea. Ikiwa Roma ilitesa ujumbe huo, tunawezaje kudai kwamba dola hiyohiyo iliyoupinga hatimaye iliukubali kweli na kugeukia imani hiyo? Kwa nini tuamini kwamba kile ambacho Roma ilikitangaza rasmi ndicho hasa ujumbe wa awali wa Yesu?
Ndiyo maana baadhi ya mafundisho hayakuwahi kunieleweka, kama vile kugeuza shavu la pili na kutenda mema bila kujali unamtendea nani, huku kila mtu akitendewa sawa, awe mwadilifu au asiye mwadilifu. Mambo hayo hayakunieleweka, ingawa wakati huo nilikuwa bado sijui mengi kuhusu masuala haya.
Pia sikuelewa kwa nini mtu mwadilifu atoe uhai wake kwa ajili ya watu wasio waadilifu na kuwasamehe anapokufa msalabani, ilhali, kwa mujibu wa baadhi ya ujumbe wa Biblia, ni wazi kwamba wauaji walijua walichokuwa wakifanya. Katika mfano wa wakulima waovu, wanamuua mrithi halali ili wamiliki mali yake, ilhali sehemu nyingine ya Biblia inamwonyesha mwathiriwa akisema kwamba wasamehewe kwa sababu hawajui wanachofanya. Hata hivyo, katika mfano wa wakulima waovu, wanajua wanachofanya. Migongano hii inafichua upotoshaji.
Kwa sababu zote hizi, nimefikia hatua ambayo siamini tena kwamba Biblia ni kitabu chenye ukweli pekee. Hii haimaanishi kwamba ninakataa moja kwa moja kila kitu inachosema: bado ninapata baadhi ya ujumbe wenye maana kwangu, kama vile kutenganishwa kwa watu waadilifu na wasio waadilifu kunakoonyeshwa katika mfano wa ngano na magugu. Lakini sasa sikubali kila kitu kilichomo ndani yake kuwa ukweli kwa sababu tu taasisi au desturi fulani inadai hivyo.
Tafakari yangu kuhusu wema na uovu: ishara ya yin na yang
Miaka miwili kabla ya kusoma Kutoka 20:5 kwa mara ya kwanza, nilipokuwa na umri wa miaka 20 na bado nilikuwa mjinga kuhusu mambo mengi, hata nikiwa Mkatoliki, nilipitia tukio ambalo ningelikumbuka tena miaka mingi baadaye.
Mwanafunzi mwenzangu katika taasisi ya IDAT, ambaye pia alikuwa mchezaji wa karate, siku moja alichora ishara ya yin na yang na kuniuliza:
— José, unajua hiyo ina maana gani?
Nilitafakari kwa muda na hatimaye nikamjibu kwamba sikujua.
Ili uielewe hadithi hii vizuri zaidi, unapaswa kujua kwamba yeye alikuwa mtu asiyeamini Mungu, huku mimi bado nikiamini Ukatoliki na nikiwa sijui mengi kuhusu masuala haya.
Nakumbuka kwamba siku chache kabla ya hapo, baada ya kumaliza kufanya kazi ya kikundi, tulipita mbele ya bustani iliyokuwa na kanisa upande wa pili. Kwa kuwa nilikuwa Mkatoliki, nilijifanya ishara ya msalaba nilipoliona kanisa hilo. Hebu wazia! Mimi, nikijifanya ishara ya msalaba. Lakini si hilo tu: nilimtazama mwanafunzi mwenzangu na kumuuliza:
— Wewe hujifanyi ishara ya msalaba?
Kwa kejeli ya ajabu, jina lake lilikuwa Miguel. Alinijibu kwamba hapana, hakuwa akijifanya ishara ya msalaba, kwamba alikuwa mtu asiyeamini Mungu, hakuamini katika Mungu na alijiamini mwenyewe.
Niliposikia hivyo, nilikumbuka ujumbe uitwao «Mtazamo mmoja kuhusu dhamiri», wa ndugu Pablo. Ujumbe huo ulisimulia ushuhuda wa mwanamume aliyekuwa na kila kitu, lakini ghafla akapata ajali ambayo hakuweza kuidhibiti. Ndipo nikamwambia Miguel kwamba mambo hayo yanategemea Mungu, si mtu mwenyewe. Baada ya yote, kuna faida gani ya kujiamini ikiwa kuna mambo yaliyo nje ya uwezo wa mtu?
Miguel alinyamaza.
Baada ya muda, Miguel huyo huyo alichora ishara ya yin na yang na kunieleza maana yake. Hata hivyo, safari hii mimi ndiye niliyekaa kimya, kwa sababu sikujua ishara hiyo iliwakilisha nini.
Ndipo akaniambia:
— Hii ina maana ya wema na uovu; wema utakuwa na nguvu sawa na uovu daima, na vyote viwili vinahitajiana.
Miaka ilipita na nikakumbuka tena mazungumzo hayo na ishara hiyo, ambayo nilikuwa nimeiona hapo awali nilipojifunza kung fu nikiwa na umri wa miaka 14. Kufikia wakati huo, nilikuwa nimepata maarifa mengi kutokana na usomaji wangu na uzoefu wangu binafsi. Nilifikiria tena maelezo ya Miguel, ambayo sikuwahi kukubaliana nayo, kwa sababu sikuwahi kukubali kwamba mapambano kati ya wema na uovu lazima yawe ya milele au kwamba vyote viwili ni nguvu zenye uwezo sawa. Ndipo nilipofikia hitimisho tofauti:
«Basi, lazima wema na uovu, watu waadilifu na wasio waadilifu, wawepo daima. Hilo lina mantiki: ikiwa hakuna nuru, hakuna giza; ikiwa hakuna watu waadilifu, hakuna watu wasio waadilifu».
Hata hivyo, kuwepo kwa vyote viwili hakumaanishi kwamba lazima vichanganyike.
Kwa hiyo, katika tafsiri yangu ya ishara hiyo, niliondoa zile nukta mbili: nukta nyeupe, inayowakilishwa na duara jeupe ndani ya eneo jeusi, na nukta nyeusi, yaani duara jeusi ndani ya eneo jeupe. Kwa maoni yangu, si lazima zichanganyike; zinapaswa kutenganishwa.
Zaidi ya hayo, ninaamini kwamba wema ni bora kuliko uovu, kwa sababu uovu unaweza kuiga wema, lakini hauwezi kamwe kuwa sawa nao. Ni kama shaba inayojifanya kuwa dhahabu: hata ikijaribu kufanana na dhahabu, haiwi dhahabu wala haipati thamani sawa nayo.
Kwa hiyo, kitu chochote kinachoiga wema lakini kisichoweza kamwe kuwa sawa nao huwa duni kila wakati, kama vile dhahabu ilivyo bora kuliko metali yoyote inayojaribu kuiiga.
Tafsiri yangu ya Danieli 12:10: haki na ujinga
Sikubaliani na wale wanaosema kwamba hakuna mtu aliye mwadilifu kabisa au asiye mwadilifu kabisa. Badala yake, nakubaliana zaidi na ujumbe wa Danieli 12:10, ambao ninaufasiri hivi: ikiwa mtu mwadilifu ana doa fulani, si lazima doa hilo liwe upande usio waadilifu, kwa sababu hana upande usio waadilifu; badala yake, ni ujinga unaomzuia kutenda kikamilifu kulingana na haki na kumpeleka kwenye njia isiyo sahihi. Ndiyo maana anahitaji kuongozwa kwenye njia iliyo njema kupitia maarifa.
Mtu mwadilifu anapopata maarifa na kujikomboa kutoka katika ujinga huo, husafishwa na, kama mstari huo unavyosema, huwa mweupe. Ni kama kusafisha ngano kwa kuondoa vitu vinavyoichafua.
Ninasisitiza kwamba mtu mwadilifu ni mwadilifu kabisa na kwamba anafikia ukamilifu anapoharibu ujinga unaomfanya apotoke kutoka katika njia ya haki.
Wale wanaoamini kwamba vita kati ya wema na uovu lazima viwe vya milele wanaonekana kupenda vurugu, kwa sababu hata hawafikirii uwezekano wa amani ya kudumu. Na ikiwa hawaufikirii uwezekano huo, basi tayari wamejisalimisha kwa wazo kwamba mzozo hautakwisha kamwe.
Basi, kwa nini tusiruhusu nguvu za giza zibaki katika mzozo wa milele, lakini zikipigana zenyewe kwa zenyewe? Ikiwa wanyama wote wala nyama wa porini hawangeacha kamwe kupigana wao kwa wao na wasingeweza kushirikiana, wanyama wala majani wenye amani wangeweza kuishi kwa amani milele.
Kifungu fulani cha Biblia kinanikumbusha wazo la mzozo wa milele kati ya waliohukumiwa na funza. Sidhani kwamba waliohukumiwa wanawapenda funza. Hata hivyo, ikiwa funza hawafi kamwe na waliohukumiwa pia hawafi kamwe, basi kungekuwa na mzozo wa milele kati yao, ingawa si kati ya wema na uovu, bali kati ya uovu na uovu.
Isaya 66:24 inasema:
«Nao watatoka na kuzitazama maiti za watu walioasi dhidi yangu; kwa maana funza wao hatakufa kamwe, wala moto wao hautazimika, nao watakuwa chukizo kwa wanadamu wote».
